ŠOK U BEOGRADU: Vučić računao na podršku, a iz Vašingtona stigla poruka koja je sve promijenila…

Američko uplitanje u ključne procese u Beogradu mijenja odnose snaga na prostoru zapadnog Balkana i otvara novu fazu političkog i ekonomskog preslagivanja. Prema ocjenama njemačkih analitičara, ovakav razvoj događaja slabi dugogodišnji utjecaj Kremlja u regionu, dok najveću korist od promjena na energetskom planu može izvući Viktor Orban i njegov političko-privredni krug u Mađarskoj.

U analizi koju je objavio list Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ), autor Andreas Mihm ocjenjuje da se iza poteza Washingtona krije ozbiljan udar na sliku moći koju je godinama gradio predsjednik Aleksandar Vučić. Tekst je objavljen pod naslovom koji sugeriše da je američki predsjednik Donald Trump razbio narativ o Vučićevoj navodnoj političkoj snazi, posebno kroz pitanje kontrole nad energetskim sektorom i sudbinom kompanije NIS.

Autor podsjeća da Trump često ima reputaciju političara koji najprije koristi oštru retoriku i pritiske, a zatim se povuče, ali navodi da postoje situacije u kojima ide do kraja. U tom kontekstu, kao primjer se ističe upravo slučaj Srbije, gdje se, prema toj analizi, pokazalo da se ključne odluke ipak donose pod pritiskom velikih sila, bez potrebe za otvorenom demonstracijom vojne moći.

U fokusu teksta je pitanje sankcija i mogućnost da Sjedinjene Američke Države ne produže ranije olakšice koje su bile važne za poslovanje najveće energetske kompanije u zemlji. U trenutku kada se pojavila realna prijetnja prekida stabilnog snabdijevanja i mogućih poremećaja na tržištu goriva, Vučić se, prema tumačenju autora, našao u situaciji u kojoj nije mogao ignorisati zahtjeve Washingtona. Posebno se naglašava da je američkoj administraciji problematičan ruski većinski udio u NIS-u, jer se uklapa u širu strategiju ograničavanja ruskih energetskih interesa u svijetu.

FAZ navodi da bi najveći dobitnik ovakvog razvoja mogao biti Vučićev susjed, mađarski premijer Viktor Orban, jer se kao potencijalni novi većinski vlasnik NIS-a spominje mađarski energetski koncern MOL. Prema toj procjeni, ako američka strana odobri takav rasplet, Mađarska bi dobila snažnu poziciju u regionalnom energetskom sistemu, što bi MOL-u omogućilo dominaciju na tržištu nafte i derivata na zapadnom Balkanu.

U tekstu se ističe da su investitori već reagovali na takve signale, pa se navodi da su očekivanja na tržištu porasla nakon glasina o preuzimanju. Ovakav scenario, prema analitičkoj ocjeni, ne bi bio samo ekonomski dobitak, nego i politička prednost za Orbana, koji godinama vodi specifičnu politiku balansiranja između EU, SAD i Rusije.

Autor podsjeća da Orban, kojeg mnogi u evropskim krugovima opisuju kao “neliberalnog” lidera, održava bliske odnose i sa Trumpom i sa Vladimirom Putinom, te se često protivi inicijativama unutar Evropske unije koje imaju za cilj slabljenje ruskog utjecaja. Takav pristup izaziva tenzije u Briselu, a u tekstu se navodi da su pojedine države članice ranije blokirale mađarske pokušaje ulaska u osjetljive sektore poput energetike i infrastrukture.

Uprkos tome, preuzimanje NIS-a bi se, prema FAZ-u, moglo tumačiti kao veliki Orbanov politički uspjeh, jer bi Rusija ostala prisutna kao važan dobavljač energenata, makar indirektno, dok bi Mađarska dodatno ojačala svoj regionalni utjecaj. Takođe se navodi da Budimpešta razmatra pravne korake kojima bi pred Evropskim sudom pravde pokušala osporiti planove EU koji se odnose na zabranu ili ograničavanje uvoza ruskih resursa.

U završnici analize, autor se vraća na Vučićevu poziciju i tvrdi da je ironično što njegovo oslanjanje na Orbana u praksi znači približavanje evropskim pravilima, jer MOL posluje unutar okvira EU. Prema tom tumačenju, jedan politički potez iz Washingtona vratio je Vučića u realnost ograničenja koje nosi vođenje države sa slabijim ekonomskim kapacitetima, osjetljivim institucijama i društvom u kojem raste političko nezadovoljstvo.

Podsjeća se i da je Srbija još od 2012. godine kandidat za članstvo u Evropskoj uniji, te da kao najveća država regiona ima posebnu težinu u evropskim planovima za Balkan. Međutim, zaključak analize sugeriše da Brisel mora pažljivije birati partnere i insistirati na saradnji sa akterima koji su istinski posvećeni evropskom putu, jer se, prema toj procjeni, povjerenje u aktuelno rukovodstvo u Beogradu sve više troši i u zemlji i u međunarodnim krugovima, prenosi Deutsche Welle.