Šta želi Tramp od Balkana, BiH, Dodika i Republike Srpske?

VAŠINGTON, BANJALUKA – Najnovija strategija nacionalne sigurnosti Sjedinjenih Američkih Država, koju je objavila Bijela kuća, predstavlja centralni dokument aktuelne spoljne politike i načina na koji je vidi predsjednik Donald Tramp. Posebnu pažnju privlači činjenica da su odnosi Beograda i Prištine istaknuti odmah u uvodu kao primjer Trampovog angažmana u rješavanju globalnih sukoba, iako nije precizirano na šta se konkretno odnosi tvrdnja o sprečavanju rata između Srbije i Kosova, posebno jer se taj uspjeh pripisuje prvim mjesecima njegovog drugog predsjedničkog mandata.

Iako se Bosna i Hercegovina ne spominje direktno, iz dokumenta se jasno iščitava interes Trampove administracije prema regionu, naročito zbog toga što se Bijela kuća u dosad neviđenom tonu obrušila na Evropsku uniju, optužujući je da narušava vitalnost evropskih država, ekonomija, kulturnog nasljeđa i tradicije. Prema ovoj strategiji, EU se opisuje kao struktura koja slabi političku slobodu, utiče na migracijske tokove, urušava identitete i stvara društvene sukobe.

U dokumentu se više puta naglašava potreba za očuvanjem suvereniteta, kao i kulturnog i istorijskog nasljeđa država širom svijeta, dok se Amerika pozicionira kao njihov prirodni saveznik kroz tehnološku moć, bezbjednosni uticaj i ideološko savezništvo. Iz takvog okvira postaje uočljiva logika američkog pristupa prema regionu i razlozi zbog kojih administracija oko Trampa pokazuje interes za Republiku Srpsku i njenog lidera Milorada Dodika. Kao najrezervisaniji dio BiH prema evropskim integracijama, RS služi kao ideološki argument da Evropa nije jedinstveno posvećena EU putu, što odgovara narativu Bijele kuće o slabosti evropskog projekta.

U isto vrijeme, naglašava se snažan američki fokus na energetsku dominaciju, posebno kroz promociju fosilnih goriva kao ključnog alata za jačanje američkog globalnog uticaja i suprotstavljanje Kini. Energetika je prikazana kao srž geopolitičkog nadmetanja, pri čemu SAD žele potkopati kineski ekonomski uticaj u Evropi i ojačati vlastitu poziciju.

Paradoks američkog odnosa prema Srpskoj ogleda se u činjenici da Rusija i dalje uživa značajnu podršku među stanovništvom RS, dok Tramp, uprkos percepciji na Balkanu, Rusiju doživljava kao rivala i nuklearnu silu čiji se uticaj u evropskim odnosima mora ograničiti. U dokumentu se ističe da evropske države nadmašuju Rusiju u gotovo svim vidovima konvencionalne moći, ali da će SAD morati uložiti snažan diplomatski angažman kako bi se na kontinentu ponovo uspostavila strateška stabilnost i smanjio rizik od potencijalnog sukoba.

Strategija nagovještava da će Amerika nastaviti održavati odnose s Evropom, ali uz očekivanje da će Evropa sama preuzeti veći teret odbrane, što se uklapa u ranije naglašene zahtjeve ka jačanju NATO arhitekture. Istovremeno, SAD će nastojati potkopati EU kao političku instituciju, iako dokument indirektno priznaje da je Evropa ključna za ostvarenje američkih ciljeva u nadmetanju s Kinom.

Prema ovoj viziji, usmjeravanje američko-evropskih odnosa zavisiće od unutrašnjih političkih procesa u SAD-u, predstojećih izbora, ali i od sposobnosti evropskih institucija da balansiraju između interesa Brisela i nacionalnih vlada država članica.