AMERIKA SE POVLAČI IZ IGRE? Hil poslao poruku koja menja računicu za Balkan i EU
Političko razdvajanje Sjedinjenih Američkih Država i Evrope moglo bi imati direktne posljedice na proces evrointegracija Srbije i šireg prostora Zapadnog Balkana. Prema ocjenama analitičara, nova geopolitička realnost znači da Vašington više neće imati aktivnu ulogu u podsticanju evropskog puta regiona, niti će insistirati na ubrzanju pregovora sa Evropskom unijom. Ovakvu poruku jasno je naznačio i bivši ambasador SAD u Srbiji Kristofer Hil, koji je govorio o promjenama u pristupu američke administracije.
Tokom obraćanja na panelu o budućnosti američkog angažovanja na Zapadnom Balkanu, Hil je istakao da su ranije SAD i EU djelovale koordinisano kako bi zemlje regiona napredovale ka članstvu u Uniji. Međutim, naglasio je da takav intenzitet saradnje više nije izvjestan. Prema njegovim riječima, evropska perspektiva regiona formalno ostaje, ali bez snažne i energične podrške Vašingtona.
Promjena fokusa američke politike ogleda se i u drugačijem pristupu regionalnim pitanjima. Očekuje se manje tolerancije prema otvorenim bilateralnim sporovima i veći pritisak da se problemi brzo i efikasno rješavaju. Umjesto političkih deklaracija, akcenat bi mogao biti stavljen na ekonomsku orijentaciju, razvoj zajedničkog tržišta i stabilnost koja ima konkretne bezbjednosne i infrastrukturne implikacije.
Programski direktor Centra za stratešku analizu Darko Obradović ocjenjuje da ovakve poruke potvrđuju kako evropske integracije nisu suprotne interesima SAD, ali i da Vašington više nije “brza pruga” ka Briselu. Prema njegovom tumačenju, aktuelna američka administracija redefiniše svoje bezbjednosne prioritete na Balkanu, pri čemu poseban značaj dobija kontrola strateških pravaca poput moravsko-vardarskog koridora, gdje je Srbija prepoznata kao partner.
Istovremeno, američko prisustvo u regionu sve više se zasniva na energetskim i ekonomskim interesima, nezavisno od evropskih partnera. U tom kontekstu, proces pristupanja Evropskoj uniji trenutno ima manji prioritet u odnosu na bezbjednosne aranžmane, uključujući i NATO okvir, koji za Vašington zadržava veći strateški značaj.
Diplomata Zoran Milivojević ukazuje da se američka politika danas vodi isključivo logikom sopstvenog interesa. Kako naglašava, Sjedinjene Države neće podsticati evropske integracije ukoliko u tome ne vide direktnu korist. U tom smislu, podrška će postojati samo tamo gdje se poklapaju američki strateški ciljevi.
Prema njegovoj ocjeni, aktuelna administracija pokazuje spremnost za direktniji strateški dijalog sa Srbijom, uz uvažavanje srpskog faktora u regionalnim procesima. Takav pristup, smatra on, predstavlja značajnu razliku u odnosu na raniji period, kada su američke aktivnosti bile usklađene sa evropskim partnerima i često percipirane kao jednostrano naklonjene određenim regionalnim akterima.
U novim okolnostima, SAD će djelovati samostalnije i fleksibilnije, vodeći računa o sopstvenim bezbjednosnim i ekonomskim interesima, dok će evropski integracioni proces ostati sekundaran u odnosu na širu stratešku sliku.
